Work Text:
Адчуваючы, як ў прысярэдняй костаццы зварачваецца нейкі фарфоравы шарнір, Элайджа думае толькі пра адно.
Толькі б ня зьвіх. За зьвіх Антуан скруціць яму ня толькі костачку, але і шыю.
І нават болю не адчуваецца.— не адразу, прынамсі. Толькі ўсмоктваючая пустэча ў страўніку ад прадчування падзення ў пудру пылу на паркеце. І млосна-горкая, мокрая прыкрасьць на карэньчыку языка, з таго, як раптоўна і недарэчна ўсё адбываецца.
Але па парадку. Папраўдзе, зараз (калі шарнір у назе робіць нейкі няправільны паварот, і ў жывот ударае страхам) уся гэтая гісторыя здаецца дурной ад пачатку да канца. Але нават дурныя гісторыі варта расказваць — хаця б таму, што жыццё (прынамсі, жыццё Элайджы) у асноўным з йіх і складаецца.
Некалькі тыдняў таму над йіх жахліва старэнькім і жудасна гістарычным тэатрам сышліся зоры, як сказала б матуля. Матулі, дарэчы, дзякуй — без яе не сышліся б. Матулечкіны гены пастараліся, каб Элайджа ў трупе аказаўся самым лядашчым, з вузкімі плячыма і дзявочым памерам нагі. Таму Антуан, абыяка агледзеўшы залу падчас разьмінкі, спыніў на Элайджы напружаны позірк. Задумленна памяў ў руках шчыльную стопку паперы. Падыйшоў паважна, пагручваючы кіем аб паркет . Не спяшаючыся, устаў за сьпінай .— такім чынам глядзець на яго давадзілася празь люстра. І пачаў павольна, нібы зусім не да Элайджы зьвяртаючыся:
— Ёсць роля. Не галоўная, але для вас вялікая.
— І вы хацелі б…
— Камічная. «Жаночая», ведаеце? Перайманне жаночага танца. Пад вашу канстытуцыю.
Элайджа замёр, у чаканні на працяг. Заўважыў, як адлюстраванне Антуана стрымана ўсьміхнулася і нахіліла галаву ўбок.
— Ці жадаеце выграбціся з кардэбалета, Элайджа? Я не прымаю адказаў акром «так».
— Так, — адказаў Элайджа, праглынуўшы колкі шарык жаху.
— Тады… — Антуан памарудзіў, вагаючы словы на языку. — На пуанты ўстанеце?
Сказана гэта было так гучна і бескампрамісна, што да іх павярнуліся адразу некалькі галоў. Ня гледзячы на тое, што ад аднаго толькі слова «пуанты» Элайджа быў гатовы аддаць Богу душу, выбара не было.
— На гэта вы таксама не прымаеце адмоваў?
І падаткнуў жа чорт!
Антуан — важкі і ледзь заўважна накульгваючы, змарнеўшы, але не згубіўшы злучную зграбнасьць вострай птушкі — адлюстроўваўся на кожнай гладкай паверхні. І больш не ўдавалася ад яго хавацца, прыкідвацца ценем на сцене або згорткам дыму. Таму што цяпер была Роля. І кантроль — безупынны.
І д’ябал бы зь йімі, з пуантамі, зшытымі на вытанчаную дзявочую стапу. Вугольчатыя ногі Элайджы ў йіх адчуваліся няправільна і нават неяк нахабна, але гэта можна было перажыць.
Д’ябал бы са стракатымі кровападцёкамі і дымчатымі сінякамі, якія пераліваліся ад лаванды і чорнага ірыса ў нарцысавы жоўты. З пальцамі ног, зклеенымі у камяк пад бурымі кравянымі коркамі. Не маленькі — мог перацярпець.
Д’ябал бы з гідкім паколваннем ў кутках вачэй. Ўсё да чорта — разрыдацца можна было і дома, нядужым грузам кінуўшы на прасціны пульсуючае мяса стопаў і пэцкаючы бавоўну макрынёй лопнуўшых мазоляў.
Але майстар глядзеў безупынна, глядзеў цяжка і заўжды расчаравана — так, што страўнік унутры гойсаў, як шалёны грызун. Майстра падвесці было няможна.
Антуан не казаў у вочы, але нагадваў кожным рухам — пагардлівым паваротам галавы або напышлівым высакароднаю кульгавасьцю крокам — пра тое, што выцягнуў Элайджу з кардэбалета. Заўважыў, (хай і выключна за канстытуцыю), паверыў і даў шанец, такога іншыя шмат год дачакацца ня могуць. Стук птушынага ілба аб падбародак, звонка самкнутыя зубы: хочаш ролю — адпавядай. І ня енчы.Роля простая. Падымаць нікога ня трэба — Кэт з кардэбалета, якую Элайджа нападымаў на жыццё ўперад, напэўна, сумуе. А ня даць рады пуантам — гэта ўжо сьмешна. Тая ж Кэт магла б хадзіць на іх у пякарню, калі б што-небудзь ела.
І Элайджа адпавядаў. Са звычных паўпальцаў падымаўся вышэй, ва ўцятную жаночую стойку, кранаючыся зямлі толькі малітвамі і кончыкамі пуантаў. Каб не адчуваць болю, засяроджваўся на йіншых адчуваньнях: паколванні ў носе, нібы хочацца чхнуць. На холадзе *барэ ў далоні. На неадрыўным позірку, які праводзіў так неадчэпна, што без яго ўжо адчуваеш сябе раздзетым. Элайджа танцаваў, танцаваў, танцаваў — да той пары пакуль мышцы, па адчуваннях, не пачыналі адлязаць з костак. Ўсе два тыдні па цяперашні момант.
*Ў балеце гэтым тэрмінам называюць балетны станок, стацыянарны поручань, за які трымаецца танцор .
За вокнамі — цёмна-сіняя вата суцення, паветра шчыльнае і непразрыстае. Ў зале нікога — панядзелак, выходны. У такія дні толькі Антуан спраўна прыходзіць у тэатр і адчыняе кляс для ўсіх пакутных вучняў-працаголікаў.
Засмужаная заўсёднай санлівасьцю прытомнасьць Элайджы ўвесь час некуды ездзе, як па рэйках, і расхістаныя канцавіны рухаюцца аўтаматычна. З плюсаў: болю больш не адчуваецца. Стомы, суму, паху поту ад уласнай тушкі таксама — не адчуваецца. Не чуваць нічога. У чужым, зьнямелым марыянетачным целе не засталося ніводнага нэрва. Аніводнай прыметы марнай чалавечай плоці — толькі ладны механізм. За шумам ў галаве — такі шум бывае, калі прыкласці да абодвух вухаў па ракусцы — Элайджа ня чуе крокаў. Уздрыгвае, калі паміж лапатак прыметна і цьверда ўкліньваецца халодная далонь.
— Пастава, Элайджа. Інакш вам не дапамогуць нават пуанты.
Элайджа пакорліва выпрастаецца, ледзь усьведамляючы тое што адбываецца. Выцягвае шыю, ў надзеі рассунуць унутры пазванкі. Рука зьнікае, а крокі стукаюць прэч — у падсобку для рэквізіту, ператвораную Антуанам ў яго персанальны пакой.
Паветра захоўвае ягоны водар. Рэзкія кіславатыя духі, зямлістая прэль з вуліцы, вільготны холад, мокрая шэрсць шынэлю. За вакном жа палівае — як Элайджа раней не заўважыў?
Ён ня ўзяў парасон — давядзецца бяжаць дадому пад дажджом. Можна было б, вядома, узяць *фіякр, але ў кішэнях плашчу ані *сантыма. Вымакнуць або застацца ночыць ў тэатры, калі лівень ня скончыцца да ночы? У Антуанавай падсобцы, здаецца, стаіць нешта накшталт фатэлі — калі выкруціцца, на ёй можна паспрабаваць заснуць…
*Фіякр – наёмны гарадскі экіпаж, запрэжаны 4-мя конямі.
* Сантым – найменшая грашовая адз і нка Францы і 19 стагоддзя.
І вось яно — падбітая канцэнтрацыя завальваецца на рэйках, шчыкалатку згінае пад нязвычным вуглом — толькі б ня зьвіх! — а боль даганяе запазьнела. Ад грымнуўшагася цела над паркетам узнімаецца рэдкае воблачка пылу. Крык з горла выскоквае жаласны, недарэчны і занадта гучны. Імгненна адчыняюцца дзьверы.
— Элайджа?
— Усё ў парадку! — невыкашляны голас скрыпіць і гарэзіць. Элайджа спрабуе дакандыбаць да лаўкі ля супроцьлеглай сцяны. На трэцім кроцы — ( хаця куды там — гэты сорам нават крокам назваць блюзьнерства ) — яго падхопліваюць пад руку.
— Як вы… Не, нават ведаць не хачу.
— Усё добра, праўда! Я… Дайце мне секунду, зараз ўсё пройдзе, і я працягну…
Элайджа гучна валіцца на лакавае дрэва аскетычнай лаўкі. Костачка выглядае няправільна — стапа павёрнута ўнутр, і месца, дзе звычайна тырчыць вострая костка, цалкам адтатурчанае ўбок. Лабэціцца нейкімі незнаёмымі пукатасьцямі. Элайджа марна намагаецца павярнуць як было і шыпіць ад болю.
— Ня торгайцеся. Гэта зьвіх, — Антуан ахайна падымае нагу за лытку і аглядвае з-пад ілба — так як глядзіць на вучняў, перад тым як адперыць.
— Вы мяркуеце? — Элайджа ловіць дрыготку ў голасе. Разумее — гэта ад болю. — Мне здаецца, гэта проста лёгкі ўдар.
— Гэта дакладна зьвіх.
— Вы ўпэўнены?
Пальцы мацней упіваюцца ў лытку.
— Так.
— Ды не ж!
— Гэта зьвіх. А вы… — Антуан уздыхае, — А вы ідыёт.
Зубы сутыкаюцца, калі Элайджа закрывае рот, не прыдумаўшы, што адказаць. Антуан, не адводзячы ад нагі перычага позірка, бярэцца метадычна разьвязваць стужкі пуанта.
— Я магу сам.
— Сядзіце. Вы ўжо нарабілі ўсяго што маглі.
Некалькі секунд яны праводзяць моўчкі, пад атласнае шабуршанне вызваляючых нагу аўтушак. Потым цішыню ізноў перарывае голас Антуана.
— Вы зноў трэніраваліся стомленым. Здаецца, мы пра гэта размаўлялі.
— Я зусім ня стомлены.
— Вы тут з ранку ў свой выходны. Колькі разоў я казаў, што гэта небясьпечна? Вы губляеце канцэнтрацыю.
Антуан акуратна, але балюча здымае з ягонай нагі пуант. Элайджа адчувае, як на падкладцы застаецца маленькі кавалачак коркі лопнушага мазаля, як гэты кавалачак адклейваецца і цягнецца далей, захапіўшы з сабою здаровую скуру.
Вызваленая стапа сачыцца крывёй на костцы ля адзінца, і сьвежая кроў падаецца надзвычай яркай побач з падсохшай.
— Што вы з сабой зрабілі, вылюдак? — Антуан упершыню з пачатку размовы падымае вочы, і Элайджы страшна ў іх глядзець.
Апынуцца перад кімсьці з голымі нагамі, брыдкімі калецтвамі напаказ, уразьлівасьцю напаверх — горш, чым раздзетым. Тым больш, перад Антуанам. Сорам забіваецца ў горла, твару робіцца сьпякотна. Нос знутры укалваюць маленькія іголачкі, і да куткоў вачэй прылівае пякучае расчараванне.
— Усё ў парадку, — Элайджа намагаецца вымавіць гэта як мага больш упэўнена, але гукі бразджаць у трэмала. Рукі Антуана развязваюць стужкі другога пуанта, і з гэтым нічога не ўдаецца зрабіць
Элайджа пазірае на свае ногі — непрыгожыя, зусім не балетныя. Вузкія, ў венах і адтапыраных вугалках, выступаючымі, як жабкі, перапонкамі сухажылаў ад шчыкалаткі да пальцаў, зкручаных ў скрышанай карычневай корцы. Пройма з вакна прымушае адчуць на твары халодную вільготнасць. Элайджа ўпотайкі выцірае шчокі рукамі, жмурыцца і запракідвае галаву дагары. Хутка-хутка міргае.
— З-зараз... Дайце мне хвілінку, роўна хвіліну…
— Досыць. Спыніце гістэрыку.
Гэткім жа тонам Антуан кажа «Выпрастайце сьпіну». Або «Тягніце насок». Або «І гэта па-вашаму эшапэ?».
Антуан выходзіць кудысьці ў падсобку, і робіцца незразумела, што цяпер рабіць. Адзявацца? Кандыбаць хутчэй прэч зь яго вачэй? Элайджа спрабуе паварушыць пальцамі нагі — ад болю па шчацэ зноў паўзе козытнае і мокрае. Антуан вяртаецца паўхвіліны пасьля, трымаючы ў руках бутэльку *кальвадоса і даўжэзную паласу ільняной тканіны.
*Кальвадос – французкі яблычны або грушавы алкагольны напой, моц каля 40%.
— Вы ў курсе, што ў вас адна пара ног? Я маю на ўвазе, адна на ўсё жыццё? — працягвае ён, прыкладваючы нечакана халоднае шкло да пацярпеўшай костаццы. Боль не сыходзіць, але робіцца трохі менш адчувальнай.
— Так.
— Вы ведаеце, што праз такую вось бязладнасьць вы можаце страціць кар'еру ў секунду?
Элайджа ганебна шморгае носам.
— Вы маеце ўсё, пра што іншы артыст можа толькі марыць. Гнуткасць, грацыя, вага без дыет, пачуццё рытму. Зьнешнасьць, у рэсце рэшт. А вы… Вы хочаце так бяздарна гэта ўсё згубіць? Па маёй кар'еры наважыліся рухацца?
У Элайджы дрыжаць каленкі, калі нагу зноў падхапляюць пад лытку. Антуан бінтуе моўчкі, ахайна, павольна. Віток. Другі. Трэці. Без прахалоднага кальвадосу ў костаццы зноўку тлее боль. Элайджа рэдка дыхае і баіцца адкрыць рот.
У майстра прыгожыя рукі, калі ён нечым заняты: рухавая пясць, буйныя, але мяккія пальцы. Засярэджаны твар ужо быццам нават ня строгі і не адчытваючы, а з выразам нейкай незнаёмай невысказанай тугі і чымсьці зусім незразумелым.
— Дзякую, — вырываецца ў Элайджы міжвольна. На твары гідка засыхае соль.
— Мы едзем у шпіталь у маім экіпажы.
— Вы не прымаеце адмоваў?
— Гэта ўвогуле не абмяркоўваецца.
У бінтах костачка выглядае ня так страшна, і нават можна паспрабаваць пераканаць сябе, што справа абмежавалася лёгкім садном.
— Вельмі балюча? — пытаецца раптам Антуан.
— Вам адказаць як артыст балета?
— Адкажыце як чалавек.
— Тады вельмі.
Пахне глыбокай зямлістай вільгаццю, волкасьцю, рэзкім парфюмам, уласным страхам. Антуан прыўзьнімае забінтаванаю нагу і коратка прыкладаецца вуснамі трохі вышэй костачкі. Элайджа перакананы, што трызьніць.
— Я пазычу вам кій. Едзьма.