Work Text:
1
iləp pulakʰli kʰapa x̣anəkə chaku. hərshəl yaka ɬatwa kʰapa uyxat. tʰil pi ulu yaka. bət ɬush yaka ɬatwa. wik-lili yaka q'uʔ kʰapa chxi tənəs-tʰawn. wik-lili yaka nanich t'wax̣ klis-paya. wik-lili yaka hayu-kəmtəks hihi shanti. wik-lili yaka məkʰmək hayu kʰapa ɬush-kʰapa-lapush bastən-wapətʰu lat'kə.
bət qʰənchi yaka q'uʔ kʰapá. hilu-nuwis pi kʰiyəp ukuk tənəs-tʰawn. wik yaka nanich ixt x̣anəkə klis-paya.
2
"wik iləp pulakʰli kʰapa x̣anəkə alta?" hərshəl yaka wawa kʰapa tilixam kʰapa tənəs-tʰawn.
"hilu x̣anəkə yakwa, hərshəl," ixt tilixam yaka wawa. sik-təmtəm yaka.
"hilu x̣anəkə? qʰata-kakwa?"
"kopolt ɬaska munk kakwa. ɬaska miɬayt ul sinakok' sax̣ali kʰapa tənəs-lamətay. wiiiiik ɬaska tiki x̣anəkə. kwansəm-pus nsayka munk pus munk-t'wax̣ mənorə, kopolt ɬaska munk-chxəp klis-paya. ɬaska munk-ɬuk nsayka treyt’l. ɬaska mash nsayka bastən-wapətʰu lat'kə kʰapa kikwəli-laplash. ukuk masachi kopolt ɬaska munk qʰata nsayka kʰanawi-kʰul, bət manaqi wik-ɬush kʰapa x̣anəkə."
3
hərshəl yaka kəmtəks pus ɬush yaka munk-yeʔlan tilixam kʰapatənəs-tʰawn. "wik k'was nayka kʰapa kopolt," yaka wawa. "msayka wawa qʰata nayka munk-ɬatwa-saya kopolt."
"q'əl ukuk," rab'i yaka wawa. "mayka miɬayt kʰapa ul sinakok' pus stuxtkin pulakʰli. mayka munk-t'wax̣ x̣anəkə klis-paya kʰanawi pulakʰli. kʰapa pulakʰli k'winin stuxtkin, alta tayi-kopolt yaka munk-t'wax̣ ukuk. alta mayka munk-hilu kopolt ɬaska masachi."
"wik k'was nayka, rab'i," hərshəl yaka wawa. "pus wik nayka munk-piltən tənəs-hayu kopolt, wik nayka yax̣al hərshəl."
4
tilixam kʰapa tənəs-tʰawn ɬaska wawa "ɬush sax̣ali-yeʔlan, hərshəl." wik ɬaska t'uʔan bastən-wapətʰu lat'kə pus palach. so ɬaska munk miɬayt paya-lisap kʰapa lisak pus yaka. wəx̣t ɬaska munk miɬayt solt-stakin-tipsu kʰapa hayash k'ilxchu. rab'i yaka palach kʰapa hərshəl k'awk'awiq-chikʰəmin mənorə pi lisak kʰapa klis-paya pi lakʰaset munk-t'wax̣-stik. alta tilixam kʰapa tənəs-tʰawn ɬaska wawa "aɬqi." t'ɬunas wik ɬaska nanich hərshəl wəx̣t.
hərshəl yaka ɬatwa-sax̣ali kʰapa tənəs-lamətay kʰapa ul sinakok'. yaka q'uʔ kʰimt'a t'ɬip-san. ul pi tənəs-kakshət sinakok' ukuk. kʰiyəp pi k'was. hərshel yaka munk-x̣alaqɬ lapot pi lapot-chikʰəmin kʰriye. hərshel yaka x̣ələl. ɬush yaka kəmtəks kopolt miɬayt yakwa!
5
yaka munk miɬayt makwst klis-paya kʰapa mənorə pi munk miɬayt mənorə kʰapa nanich-lapot-laplash. yaka q'wəɬ munk-t'wax̣-stik pi munk-t'wax̣ shaməs klis-paya. yaka wawa pʰliye pi yaka tiki munk-t'wax̣ x̣luyma klis-paya pus yaka hayu-kəmtəks ikta.
"hu! ikta mayka munk?"
hərshəl yaka nanich-k'ilapay. kopolt yaka miɬayt yawa. wik yaka manaqi hayash pi kʰiyutən-lemush. yaka t'uʔan yuɬqat pi tsix upʰuch. yaka t'uʔan makwst tənəs qʰawaq-xulxul-tipiʔ. yaka qʰawaq kʰapa win.
"nayka munk-t'wax̣ x̣anəkə klis-paya," hərshəl yaka wawa. "ukuk iləp pulakʰli kʰapa x̣anəkə."
6
"o wik kakwa! x̣awqaɬ mayka t'uʔan x̣anəkə yakwa!"
"nawitka?" hərshəl yaka wawa. "t'ɬunas-ɬaksta munk-kʰəpit nayka?tənəs-tʰəna kakwa mayka?"
"tunus nayka, bət skukum nayka," kopolt yaka wawa.
"nawitka? mayka munk-kakshət stun kʰapa mayka lima?" hərshəl yaka wawa.
kopolt yaka hihi. "nayka munk-kakshət kʰapa nayka lima? hihi-təmtəm mayka. qʰənchi-skukum wik-ɬaksta!"
"nanich!" hərshəl yaka iskam paya-lisap kʰapa yaka lima pi yaka ɬk'up ukuk. likʰrem pi tk'up ukuk t'ik-t'ik katsaq kʰapa yaka lidu. "nayka ɬk'up mayka kakwa pus mayka munk pus wik nayka munk-t'wax̣ ukuk klis-paya."
tənəs-kopolt yaka munk-x̣alaqɬ ɬəq'əɬ yaka siyaxus, qʰiwa paya-lisap dret kakupus ston, yakwa hilu t'wax̣. tənəs-kopolt yaka x̣ələl — dret k'was yaka. "mayka miɬayt saya kʰapa nayka," yaka kʰriye.
"ɬush kakwa," hərshəl yaka wawa, "pus ayaq nayka munk-t'wax̣ nayka klis-paya hilu-saliks."
"ɬush kakwa," kopolt yaka wawa. "wik-ikta pus ixt pulakʰli kakwa. bət wik-ɬush mayka miɬayt yakwa taʔanɬkʰi. aɬqi hayu kopolt ɬaska q'uʔ pi munk-k'was — ɬaska manaqi hayash pi nayka! pus ɬaska iskam mayka pus munk-t'wax̣ x̣anəkə klis-paya, kʰilay-təmtəm mayka!"
"aɬqi nsayka nanich," hərshəl yaka wawa kakwa x̣awqaɬ kopolt yaka hayu-kəmtəks. yaka munk-t'wax̣ iləp klis-paya.
8
pulakʰli makwst chaku. x̣luyma kopolt yaka chaku wəx̣t. ukuk kopolt ɬatwa k'əlak'əlama-kakwa. hayu pi pʰaɬ-klis yaka.
wik-saya hərshəl yaka kʰəpit məkʰmək solt-stakin-tipsu pi paya-lisap. "mayka iskam ixt-ixt solt-stakin-tipsu," yaka wawa kʰapa kopolt.
"solt-stakin-tipsu?"
"iskam!" hərshəl yaka mash kʰapa yaka t'ɬiɬ solt-stakin-tipsu kʰapa yaka. kopolt yaka iskam kʰapa yaka lapush pi məkʰmək.
"ɬush! ɬush solt-stakin-tipsu!"
"dret mayka tiki kakwa? nayka t'uʔan hayu kʰapa k'ilxchu. mayka iskam kʰanawi mayka tiki."
9
tiki-chikʰəmin kopolt yaka iskam hayu solt-stakin-tipsu — yaka munk-pʰaɬ yaka kələkələ-letowa! bət qʰənchi yaka munk pus munk -ɬax̣ yaka pʰaɬ-lima kʰapa k'ilxchu, x̣awqaɬ yaka munk-ɬax̣.
"nayka q'wetɬ!" kopolt yaka hala. "mayka munk-masachi kʰapa k'ilxchu pus nayka chaku-q'wetɬ!"
"dret," hərshəl yaka hihi. "pi hayash masachi. mayka chaku yakwa ukuk pulakʰli pus mayka munk pus wik nayka munk-t'wax̣ x̣anəkə klis-paya. alta nayka munk-t'wax̣ pi mayka mitxwit kʰapa mayka lima katsaq kʰapa k'ilxchu pi mayka nanich. mayka tiki kakwa?"
"wik! wiiiik!" kopolt yaka kʰriye. "dret wik nayka tiki x̣anəkə!"
11
"so? mayka chaku-q'wan ukuk." hərshəl yaka wawa pʰliye pi munk-t'wax̣ klis-paya — ɬawa. alta yaka shati kʰanawi x̣anəkə shati. kopolt yaka kʰriye pi kʰriye pi kʰriye. so alaxti hərshəl yaka təmtəm pus munk-ɬax̣ yaka lima.
"mayka tiki nayka wawa mayka qʰata pus munk-kʰəpit mayka masachi?""
"ɬush! ɬush! alta alta!"
"mayka munk-x̣alaqɬ mayka lima. mayka munk-t'ɬux̣ solt-stakin-tipsu. mayka tiki-chikʰəmin, kʰəltəs masachi ukuk. mayka iskam mayka."
kopolt yaka munk-x̣alaqɬ yaka lima. yaka munk-t'ɬux̣ solt-stakin-tipsu. yaka lima ɬax̣ kʰapa k'ilxchu wik q'əɬ. hayash saliks-təmtəm kopolt! yaka miɬayt kʰapa yaka lima katsaq kʰapa solt-stakin-tipsu k'ilxchu pus hərshəl yaka munk-t'wax̣ x̣anəkə klis-paya kikwəli kʰapa yaka nus. saliks-təmtəm kopolt yaka supna. yaka mash yaka iɬwəli kʰapa iliʔi. kopolt yaka munk-ɬuk-ɬuk taɬlam-tak'umunaq ɬq'up. win yaka p'ux̣ən saya kʰanawi ɬq-up.
12
pulakʰli ɬun chaku. hərshəl yaka təmtəm t’ɬunas-ikta nanich yaka pus yaka munk-miɬayt klis-paya kʰapa mənorə. bət wik yaka munk-t'wax̣. alta yaka hihi kʰapa yaka treyt’l. ixt tintin yaka hihi. hərshəl yaka nanich sax̣ali. x̣luyma kopolt yaka miɬayt inatay kʰapa latam. paya-pʰil kikwəli-siyaxus ukuk kopolt yaka t’uʔan. pi yaka t'uʔan makwst hayash latet-ston. "pulakʰi chaku," kopolt yaka wawa. "qʰənchi aɬqi mayka munk-t'wax̣ klis-paya?"
"aɬqi. kʰa lili nayka miɬayt." hərshəl yaka munk-k’ilapay-k’ilapay yaka treyt’l. "ukuk manaqi hihi pi munk-t'wax̣ klis-paya."
"ikta mayka hihi?" kopolt yaka wawa. "hihi-ikta munk-k'ilapay-k’ilapay?"
"treyt’l ukuk. wik mayka kəmtəks kʰapa treyt’l?"
"wik."
"wik-ɬush. hayu hihi treyt’l. wəx̣t mayka tulu-dala pus mayka kəmtəks hihi treyt’l."
"dret?" alta kopolt yaka nanich. kʰanawi kopolt ɬaska tiki dala. ukuk kopolt kakwa kʰanawi. "qʰata mayka hihi?"
"dret wik-q'əl," hərshəl yaka wawa. "bət ɬush mayka t’uʔan dala. iləp la ukuk."
"nayka t'uʔan hayu dala. alaxti nayka t’uʔan kʰəpit-kakwa-hayu?" kopolt yaka munk-luʔluʔ pʰil-chikʰəmin kʰapa latam.
14
"dret," hərshəl yaka wawa. "ɬush mayka hayu-kəmtəks alta. shin ukuk wawa-t'səm. pus mayka nanich ukuk, mayka palach nayka pʰaɬ-lima kʰapa pʰil-chikʰəmin. hay ukuk wawa-t'səm. pus ukuk miɬayt sax̣ali, ɬush mayka palach nayka sitkum mayka pʰil-chikʰəmin. ukuk gimel. pus treyt’l t'ɬux̣ kʰapa ukuk wawa-t'səm, mayka palach nayka kʰanawi mayka pʰil-chikʰəmin. mayka kəmtəks?"
"ata. ixt wawa-t'səm kʰa wik ma wawa. ikta ukuk?"
"ukuk nun. pus treyt’l t'ɬux̣ kʰapa, wik nayka palach ikta. ɬush? alta nsayka hihi. mayka hihi iləp."
15
kopolt yaka munk-k'ilapay-k'ilapay treyt’l. tənəs treyt’l k'ilapay rawnd. ukuk t'ɬux̣ pi shin ukuk wawa-t'səm kʰapa sax̣ali. "wik-ɬush," hərshəl yaka wawa. yaka iskam hayash pʰaɬ-lima pʰil-chikʰəmin kʰapa kopolt. "wəx̣t. alaxti mayka t'uʔan ɬush sax̣ali-yeʔlan." kopolt yaka munk-k'ilapay-k'ilapay treyt’l wəx̣t. alta ukuk t'ɬux̣ kʰapa hay.
"alaxti wik mayka t'uʔan sax̣ali-yeʔlan," hərshəl yaka wawa pi iskam sitkum pʰil-chikʰəmin kʰapa kopolt. "mayka hihi wəx̣t. wik-lili ɬush mayka sax̣ali-yeʔlan." wəx̣t kopolt yaka munk-k'ilapay-k'ilapay. alta treyt’l t'ɬux̣ kʰapa gimel. "wik-ɬush," hərshəl yaka wawa pi iskam kʰanawi kopolt yaka pʰil-chikʰəmin. "mayka tiki nayka munk-k'ilapay-k'ilapay?"
16
"nawitka," kopolt yaka saliks-wawa. dret saliks yaka pus ya t'sipi-t'sipi.
hərshəl yaka munk-k'ilapay-k'ilapay treyt’l. alta sax̣ali wawa-t'səm ukuk nun. "o! wik nayka palach ikta. nayka t'uʔan kʰanawi pʰil-chikʰəmin. hihi ukuk! mayka iskam manaqi-hayu pʰil-chikʰəmin pi nsayka hihi wəx̣t."
"qʰənchi nsayka munk-t'wax̣ x̣anəkə klis-paya?"
"nsayka munk-t'wax̣ aɬqi. nsayka t'uʔan tʰaym."
"wik nayka t'uʔan tʰaym!" kopolt yaka wawa. "nayka ɬatwa alta. wik nayka tiki t'reytl. wik nayka tiki x̣anəkə. pi wik nayka tiki mayka."
"wik mayka ɬatwa!" hərshəl yaka aləksh-wawa. "nayka kəmtəks hayu hihi. mayka miɬayt. nsayka hihi."
"wik nayka miɬayt!" kopolt yaka munk-x̣alaqɬ yaka tipiʔ, yaka ɬatwa kʰapa lapot, pi yaka qʰawaq kʰapa pulakʰli. hərshəl yaka munk-t'wax̣ klis-paya kʰəpit-ixt yax̣ka.
19
kʰanawi pulakʰli x̣luyma kopolt yaka chaku. ixt yaka t’uʔan tax̣am latet. ixt yaka t’uʔan ɬun siyaxus. kʰanawi ɬaska munk-k’was-tilixam. ɬaska hala pi ɬaska chaku masachi x̣ələl-ikta. wik ɬaska tiki hərshəl yaka munk-t'wax̣ x̣anəkə klis-paya. bət hərshəl yaka munk-piltən kʰanawi-ɬaska.
pulakʰli sinamakwst chaku. stuxtkin tunus klis-paya miɬayt sax̣ali kʰapa t'wax̣-lapot laplash. hərshəl yaka miɬayt pi kəmtəks ɬush-təmtəm kʰapa ukuk t’wax̣. qʰa miɬayt kopolt? ɬaska munk-kʰəpit chaku?
hərshəl yaka chaku ʔushʔush. ix̣puy yaka siyaxus. bət alta yaka kitap ayaq. yaka hayu-kəmtəks wik-ɬush nuwis. kakwa bon munk-ɬuk.
"ɬush x̣anəkə, hərshəl."
20
"ɬaksta? ɬaksta miɬayt yawa?"
"wik mayka kəmtəks nayka, hərshəl? wik mayka hayu-ata... tayi-kopolt?" nuwis chaku-hayash kakwa skukum-win. win munk-t'ɬəx̣ stik kʰapa labarədu kʰapa sinakok'. win munk-ɬuk t'wax̣-lapot. x̣anəkə klis-paya x̣ələl kʰapa skukum win bət wik ukuk chaku-chxəp.
"t'ux̣əlq'a chxi mayka q'uʔ!" hərshəl yaka kʰriye. "wik mayka chaku aɬqi pus tumala!"
skukum win chaku-hilu. "wik-ikta, hərshəl. nayka miɬayt saya, bət ayaq nayka nanich mayka pi wawa kʰapa mayka. ɬush mayka ɬush miɬayt ukuk x̣anəkə pulakʰli, nayka shiksh. hilu x̣anəkə pulakʰli wəx̣t pus mayka! tumala nayka chaku pus mayka. mayka munk-piltən nayka ilaytʰix, x̣luyma kopolt. t'ɬunas wik mayka munk-piltən nayka."
wik-ɬush hərshəl yaka təmtəm! ikta yaka munk? tayi-kopolt yaka hayu-chaku pi hilu-ikta pus hərshəl yaka munk-kʰəpit. alaxti…alaxti... alta ikta-təmtəm chaku kʰapa hərshəl. wik nawitka ɬush ukuk, bət ɬush ayaq yaka munk. kʰəltəs kakwa alaxti aɬqi yaka miɬayt ɬush — pi wəx̣t x̣anəkə.
22
pulakʰli stuxtkin kʰapa x̣anəkə. hərshəl yaka munk-miɬayt klis-paya kʰapa mənorə. bət wik yaka munk-miɬayt ukuk kʰapa t'wax̣-lapot laplash. yaka munk-miɬayt mənorə pi lakʰaset kʰapa munk-t'wax̣-stik sax̣ali kʰapa tənəs-latam wik-saya kʰapa lapot. alta yaka miɬayt pi ata.
pulakʰli chaku. dret kʰiyəp katsaq kʰapa ul sinakok'. ɬax̣ani kʰanawi-iliʔi kʰul pi hilu-nuwis ukuk.
ayaq skukum win munk-t'ɬəx̣ lapot kʰapa sinakok' kʰapa lapot-chikʰəmin. kʰanawi haws x̣ələl. hershel yaka hayu-kəmtəks k'was-ikta.
"hərshəl!"
"nayka hayu-kəmtəks t’ɬunas-ikta?"
"nayka chaku, tayi-kopolt!"
hərshəl yaka hihi. "wik ɬik mayka. tənas mayka, kʰapa tənəs-tʰawn. mayka tiki munk-k'was nayka."
"wik tənas nayka! tayi-kopolt nayka!"
"nayka kəmtəks qʰənchi nayka nanich. nixwa!"
"nanich! nayka miɬayt iləp mayka! mayka kəmtəks nayka alta?"
wik hərshəl yaka tiki nanich. bət ayaq yaka nanich kʰimt'a-kʰiyəp kʰapa k'was-ikta kʰapa lapot. masachi-kakwa. hərshəl ipsət k'was yaka. bət kakupus skukum yaka.
25
"t'ux̣əlq'a kʰiyəp kakwa. wik nayka nanich wik-ikta. klis-paya-ikta pi ixt-ixt munk-t'wax̣-stik miɬayt kʰapa lapot. nixwa mayka munk-t'wax̣ ixt klis-paya? alta nayka nanich mayka ɬush."
"nawitka!"
munk-t'wax̣-stik chaku-paya. alta shaməs klis-paya chaku-paya. alta yaka nanich ukuk masachi. hərshəl yaka pilpil chaku kakwa tsəqw. bət yaka tiki skukum. "sax̣ali-tayi kʰapa kʰanawi," yaka pʰliye bət wik yaka munk nuwis. "mayka munk kʰanawi sax̣ali pi iliʔi pi win. mayka miɬayt yakwa kʰapa nayka." alta yaka wawa kʰapa kopolt. "kʰa t'ux̣əlq'a kʰiyəp kakwa. ikta mayka k'was? hayu klis-paya. nixwa mayka munk-t'wax̣ kʰanawi?"
hərshəl yaka nanich masachi lima iskam shaməs klis-paya pi munk-t'wax̣ x̣luyma klis-paya ixt kʰimt’a ixt. hərshəl yaka təmtəm sik, bət yaka munk pus yaka nanich. yaka siyaxus chaku-hayash pi chaku-hayash kwansəm pus ixt klis-paya chaku-paya. tax̣am…sinamakwst…stuxtkin. tayi-kopolt yakamitx̣wit iləp kʰapa hərshəl.
"alta, hərshəl, mayka kəmtəks nayka?"
"nayka kəmtəks wik tayi-estər mayka yax̣al."
"dret hihi! mayka kəmtəks ɬush-təmtəm! alta mayka chxi-hilu!"
26
"mayka təmtəm kakwa. ɬatwa! əbə nayka t'səqʰen mayka!"
"wik mayka wawa kakwa kʰapa tayi-kopolt!"
"nayka wawa kakwa kʰapa mayka pus nayka tiki. hilu mayka mamuk yakwa alta. mayka masachi? ukuk ɬq'up. nanich! kʰanawi t’wax̣ ukuk mənorə. mayka təmtəm kʰəltəs klis-paya mayka munk-t'wax̣. wik kakwa. x̣anəkə klis-paya ukuk. pi mayka munk-t'wax̣!"
tayi-kopolt yaka kʰirye. dret saliks yaka. iliʔi x̣ələl pi skukum win chaku. win t'ɬəx̣ libarədu kʰapa sinakok' pi p'ux̣ən kikwəli mitxwit-laplash. uk win munk-ɬq'up hayu stik kakwa munk-t'wax̣-stik, pi mash saya. kʰapa mənorə uk win hala, bət kwansəm miɬayt klis-paya. t'wax̣ ukuk paya. hilu tayi-kopolt yaka munk kʰapa ukuk. x̣anəkə tulu.
28
alta skukum win chaku hilu, ayaq kakwa ukuk chaku. hərshəl yaka munk-ɬixɬix yaka siyaxus. hilu-nuwis pulakʰli, kakwa iləp, qʰex̣chi hilu sinakok'. mitxwit-laplash, kikwəli-laplash, libarədu—wəx̣t ston kikwəli kʰapa kikwəli-laplash, kʰanawi hilu ukuk. bət kʰa ukuk mənorə miɬayt, skukum sax̣ali kʰapa tənəs-latam qʰa hərshəl anqati yaka munk-miɬayt.
hərshəl yaka ata aɬqi-pus kʰanawi klis-paya chaku-chxəp. alta yaka ɬatwa kʰapa uyxat kʰapa tənəs-tʰawn. ɬush nayka kuri, yaka təmtəm. wik nayka t'sipi pulakʰli stuxtkin kʰapa x̣anəkə.
bət wik yaka tiki kuri. kʰapa kʰanawi t'wax̣-lapot, mənorə miɬayt kʰapa k'wayts t'wax̣ klis-paya pus munk-nanich uyxat.
kʰanawi tənəs-tʰawn ɬaska ata pus hərshəl yaka q’uʔ.