Chapter Text
אין אָנהייב, האָבן מיר געהייסן זיי דיבוקים און גאָלעמס. אָבער אלע די אלטע ווערטער וואָס מיר האָבן געניצט פֿאַר זיי זענען געווען נישט ריכטיג — עס איז געווען נישט ענלעך צו עפּעס וואָס האָט פֿאר דעם געשען. דער אויפֿרייַס האָט אלץ געאנדערשט . צום סוףֿ, האָבן מיר געהייסן זיי "צוריק-קומערס". די ערשטע צוריק-קומערס זענען אויפֿשטאַנען פון זייערע מאָגילעס. די רבות האָבן נישט געקענט וואָס צו זאָגן — עטלעכע האָבן געזאָגט אז די צוריק-קומעקרס זענען געווען הייליקע בריאות וואָס וואָלט ברענגען די אָנהייב פֿון גאולה. פּלוצלינג האָט יעדער שטעטל געהאט א משיח וואָס האָט פּרעטענדירט אַז ער האָט געקענט די סודים פֿון די גאולות און דער צוריק-קומערס. הונדערטן פֿון מענטשן האָבן דעפֿאָלגט זייערע משיח צו א טשערעדע פֿון צוריק-קומערס.
נאָך דעם איז געוואָרן קלאָר אז וווּ די צוריק-קומעקרס זענען געגאנגען האָט די ערד געוואָרן אומהייליק. דאָס וואַסער האָט פאַרוואַרפט זיך אין סם, דער געראָט האָט נישט געוואַקסן, און די מענטשן האָבן פֿאַרקרענקט. נאָך דעם, אמתדיקע מורא האָט זיך אויסגעשפּרייט . רבות, געלערנטערס, און קאַבאַליסטן האָבן אַלע געפּרוּווט צו פאָרשטאַנען וואָס איז געשען נאָך דער אופֿרייס אין טשערנאָבל, אָבער נאָך צען יאָר זענען מיר פּונקט ווייַט פֿון סייַ אַן ענטפֿער סייַ א באשייד ווי צען יאָר צוריק.
☢ ☣ ☢
נאָך דעם טאטנס טויט [1] האָט יענטל געזאָגט נאָך אים קדיש און געדאַווענט אַז ער זאָל נישט קומען צוריק. אָן דעם טאַטן האָט זי[2] קלאָר געזען ענינים פֿון צוקונפֿט. די שדכנים זענען געקומען איידער דער טאַטעס גופֿ איז אין דער ערד.
יאַנעוו איז געווען זייער נאָענט צו דער אויפֿרייַס. די בירגערס זענען עוואקוירט אין די ערשטע טעג. אַ וואָך נאָך דעם האָבן די פֿאָרשערס וואָס זענען געפֿאָרן קיין טשערנאָבל געשיקט די נייַעס: די בתים-נחייַם זענען געווען פּוסטע. די ערשטע מענטש איז געשטאָרבן איידער דער קומענדיקער בריוו איז געקומען. די טעאָריע איז אַז אַ צוריק-קומער האָט אים באטאפֿט ווען ער האָט אָנגעקליבן שוואַמען אין דעם וואַלד. נאָך דעם איז געשטאָרבן די גאַנצע חברה-קדישא, און נאָך דעם זענען זיי אַלע געקומען צוריק.
עס איז נישט געווען אין יענטלס פּליט -לאַגער, אָבער די מענטשן פֿון דאָרטן וואָס זענען נישט געוואָרן צו צוריק-קומערס אין קאַראַנטין זענען געקומען צו וווינען מיט זיי. די שטעטל וווּ זיי האָבן געוווינט נאָך דעם איז געווען אָנגעשלאָגן . א יונגע יתום האָבן אלע געוואָלט אוועק-שיקן. יענטל אליין האָט געהאַט נישט קיין גרויסע אָכאָטע צו בלייַבן. אָבער צו זייַן א ווייַב האָט זי געוואָלט נישט.
ווען זיי זענען עוואַקוירט פֿון יאַנעוו האָבן זיי געבראַכט נישט קיין סאַך. איצט, ווען זי האָט סאָרטירן זייַן טאַטעס זאַכן האָט זי געדענקט ווי אַזוי זיי האָבן עס געטראָגט — די ביכער, די קליידער. עס איז געווען אַלע וואָס זיי האָבן געהאַט. יענטל האָט פֿון קינדעריאָרן — פֿון פֿאר דעם אויפֿרייס — געברענט מיט באַגער זיך צו לערנען וואָס איז געשריבן איר טאַטעס ביכער,זייַן וועלט צו פֿאַרשטאַנען. נאָך דעם אויפֿרייס האָט זי געוואָרן פאַרגלייבט אַז זי מוז לערנען זיך די תּורה — זי איז פֿאַרברענט הייסער ווי דער אויפֿרייס, און אפֿשר צוליב דעם, אפֿשר צוליב דעם, אַז ער האָט פֿאַרשטאַנען אַז דער וועלט פֿון איידער וואָלט שוין נישט אומקערן זיך האָט ר. טודרוס אָנגעהויבן לערנען מיט איר די תּורה. ר. טודרוס איז געווען קראַנק, אַזוי ווי אַ פֿיל פֿון די מענטשן פֿון יאַנעוו, און די תּורה איז געווען פֿאַר אים אַ גרויסע באַקוועמקייַט, און קיינער איז געווען אַ בעסער תּלמיד ווי יענטל.
ווען דער טאַטע איז געשלאָפֿן פֿלעגט זי אויסגעקליידן זיך אין זייַן קליידער און פֿאָרשטעלן זיך אַז זי איז געווען א ישיבֿה-בחור און נישט אַ מיידעלע וואָס האָט געקענט שטודירן נאָר ווען דאָס פֿענסטער איז פֿאַרהענגט . זי האָט פֿאַרשטאַנען אַז עס איז געווען עפּעס בסודיק , עפּעס אָסור . זי האָט נישט געקענט דערקלערן דאָס בענקעניש וואָס האָט אין זי אויפֿגעשטאַנען ווען זי האָט זיך געזען אין דעם שפּיגעל. ווען איר טאַטע האָט איר געזאָגט אַז זי האָט אַ נשמה פֿון אַ מאַנסביל האָט זי געפֿילט אַזוי ווי ווען ער איז מסכּים געווען אויףֿ לערנען איר די תּורה: אַז ער האָט זי געזען און פֿאַרשטאַנען. אָבער ס'איז געווען א נאַרישע געדאַנק. זי האָט געפּרוווּט וועגן דעם נישט צו טראַכטן.
אָבער איצט איז דאָ געווען נישט קיין מער צייַט נישט צו טראַכטו וועגן דעם. וואָס זי וואָלט באַשליסט איצט וואָלט באַשליסן וואָס וואָלט זייַן איר גאַנצע צוקונפֿט.
באמת, דער אויסקלייַב איז געווען קלאָר.
איידער זי האָט אוועקגעפֿאָרן פֿון דעם הויז מיט נאָר די ביכער און זייַן טאַטעס קליידער, אַזוי ווי צען יאָר צוריק, האָט זי געזען זיך נאָך אַ מאָל אין דעם שפּיגעך. זי האָט ארייַנגעראָטן איר טאַטע אין זייַן יינגערע יאָרן. יענטל האָט געקלערט צי איר טאַטע וואָלט זייַן שטאָלץ מיט איר אָדער וואָלט דענקען אז זי איז א בעל־עבֿירה. אַזוי צי אַזוי, האָט זי אַנטשולדיקן זיך צו דער טאַטע און, אַזוי ווי צען יאָר צוריק, האָט זי אוועקגעפֿאָרן פֿון היים.
